Kısa cevap: Hayat sigortasında doğru poliçe, en ucuz olan değil; ailenizin sizin gelirinizden yoksun kaldığında kaç yıl ayakta kalabileceğini karşılayan poliçedir. Ben kendi kararımı verirken sırayı şöyle kurdum: önce ihtiyacı rakama döktüm (yıllık net gelirim × kalan sorumluluk yılı + borçlar − mevcut birikim), sonra bu teminatı vadeli (risk) poliçeyle en düşük primle nasıl alabileceğime baktım, en son fiyat karşılaştırması yaptım. Tersten başlayan herkesin ya eksik teminatla ya da gereksiz pahalı bir birikimli poliçeyle kaldığını gördüm.
İlk teklifi aldığımda satış görevlisi bana "500 bin mi 1 milyon mu?" diye sordu. O soruya cevap veremediğim an, aslında hiç hazırlıklı olmadığımı anladım. Eve dönüp hane bütçemi açtım — gelir gider planlamasını daha önce yaptığım için işim kolaylaştı — ve şu üç kalemi topladım:
Bu toplamdan mevcut birikimlerimi, bireysel emeklilik hesabımdaki fon tutarını ve varsa işveren grup sigortasındaki teminatı düştüm. Kalan sayı, gerçek ihtiyacım oldu. Emeklilik hesaplaması yaparken kullandığım mantığın aynısı: önce hedef rakam, sonra araç.
Piyasada iki temel yapı var. Vadeli (risk) hayat sigortası yalnızca vefat ve seçtiyseniz maluliyet teminatı verir; süre sonunda para geri gelmez ama aynı bütçeyle çok daha yüksek teminat alırsınız. Birikimli poliçeler primin bir kısmını yatırıma yönlendirir, süre sonunda birikim ödenir.
Aynı teminat için aldığım tekliflerde birikimli poliçenin primi vadeliye göre kat kat yüksekti ve birikim kısmının getirisi, o farkı ayrı bir tasarruf hesabında ya da özel emeklilik sisteminde değerlendirdiğimde elde edeceğim getirinin altında kalıyordu. Benim tercihim, korumayı sigortayla, birikimi yatırım araçlarıyla ayrı yürütmek oldu. Vergi avantajı arıyorsanız o tarafı emeklilik planlarında aramak daha mantıklı geldi bana.
Neden aynı teminata iki kişiye çok farklı fiyat çıktığını anlamak, karşılaştırmayı kolaylaştırıyor:
| Değişken | Prime etkisi |
|---|---|
| Yaş | En belirleyici kalem; her yıl gecikme primi kalıcı olarak yükseltir |
| Sigara kullanımı | Beyan ettiğinizde ciddi fark yaratır; gizlemek tazminat reddine yol açabilir |
| Meslek ve hobiler | Riskli meslek grupları ve ekstrem sporlar için ek prim |
| Sağlık beyanı | Kronik rahatsızlıklar ek prim veya istisna getirebilir |
| Teminat süresi | Uzun süreli sabit primli poliçelerde başlangıç primi yüksek, uzun vadede avantajlı |
| Ek teminatlar | Kritik hastalık, kaza sonucu maluliyet, işsizlik ek primle gelir |
Hayat sigortası fiyat karşılaştırma yaparken en sık düşülen hatayı ben de yaptım: farklı teminat tutarlarına ve farklı sürelere ait primleri yan yana koydum. Anlamsız bir tabloydu. İkinci turda şu kuralları uyguladım:
Krediye bağlı poliçelerde ayrı bir uyarı var: kredi karşılaştırması yaparken bankanın zorunlu tuttuğu sigortanın primini de maliyete eklemezseniz, "en uygun faiz" yanıltıcı olur.