Kısa cevap: BES'ten erken ayrıldığınızda kesilen tek bir "ceza" yok; kaybınız üç kalemden oluşuyor. Birincisi hak kazanamadığınız devlet katkısı, ikincisi getirinizden alınan stopaj, üçüncüsü de sözleşmenizin ilk yıllarına yayılmış giriş ve yönetim kesintileri. Ben kendi sözleşmemde hesabı yaptığımda, dördüncü yılında çıkmakla onuncu yılını beklemek arasındaki fark birikimimin küçümsenmeyecek bir dilimine denk geldi. Bu yüzden "kaç lira keserler" sorusundan önce "hangi eşiğe ne kadar kaldı" sorusunu sormanızı öneriyorum.
İlk BES sözleşmemi açtığımda "istediğim zaman çekerim" diye düşünmüştüm. Beşinci yılda nakde ihtiyacım olduğunda öğrendim ki sistem, ayrılma anındaki kıdeminize göre farklı davranıyor. Karşılaştırma yapacaksanız kalemleri ayırmadan net sonuç göremezsiniz:
Devlet katkısında kademeli bir hak kazanma yapısı var. Kabaca çerçeve şöyle işliyor: sistemde üç yılı tamamlamadan ayrılırsanız devlet katkısı hesabından pay alamazsınız; üç, altı ve on yıl eşiklerini geçtikçe hak kazandığınız oran yükselir; on yılı tamamlayıp 56 yaşını doldurduğunuzda ise tamamına hak kazanırsınız. Ben tam bu yüzden çıkışı bir sonraki eşiğe erteledim; beklediğim süre birkaç ayla ölçülüyordu ve eline geçen tutar farkı o birkaç aya kesinlikle değdi.
Buradaki püf nokta şu: eşiğe iki ay kalmışken çıkmak, tam bir kademe kaybetmek anlamına geliyor. Sözleşme başlangıç tarihinizi ve şirketin size gösterdiği "hak kazanma" satırını mutlaka kontrol edin.
Somutlaştırmak için varsayımsal bir tabloyu kendim için kurmuştum. Diyelim ki katkı paylarınızın toplamı 100.000 TL, fon getiriniz 40.000 TL, devlet katkısı hesabınız da 25.000 TL birikmiş olsun. Aynı birikimle üç farklı zamanda çıktığınızda tablo şöyle değişir:
| Çıkış zamanı | Devlet katkısından alınan | Getiriden stopaj | Toplam kayıp eğilimi |
|---|---|---|---|
| 3 yıl dolmadan | Yok | En yüksek oran | En yüksek — hem katkı hem vergi kaybı |
| 3–10 yıl arası | Kısmi (kademeye göre artar) | Yüksek oran | Orta — eşiğe yakınsa beklemeye değer |
| Emeklilik hakkı kazanılınca | Tamamı | En düşük oran | En düşük |
Tablodaki oranları kendi sözleşme belgenizdeki güncel değerlerle doldurun; mevzuat oranları dönem dönem güncellendiği için ben her hesabı şirketin gönderdiği son bilgilendirme formu üzerinden yapıyorum. Emeklilik hesaplaması ve vergi avantajları konularını ayrı ayrı incelediğim sayfalarda da aynı mantığı kullanıyorum: brüt birikim değil, elinize geçen net tutar karşılaştırılır.